Küreselleşme biçim değiştirirken

Yeni dönem nasıl şekilleniyor? Raporun bunu tartışmak üzere kullandığı temel kavram jeoekonomi: devletlerin ekonomide ticaret, finans, yatırım ve teknoloji gibi araçları stratejik hedefler doğrultusunda kullanması. Buna göre, maliyetleri düşürmek ve verimliliği artırmak için kurulan karşılıklı bağımlılık ağları bugün birer baskı aracına dönüşmüş durumda. Aynı zamanda devlet müdahalelerinin kapsamının genişlediği ve yoğunluğunun arttığı da görülmekte. Özellikle de yarı iletkenler, yapay zekâ, enerji dönüşümü teknolojileri ve kritik minerallerde. Bu da, yine raporun kullandığı bir kavramla, “seçici parçalanma”ya yol açıyor. Yani dünya ekonomisi birbirinden kopuk bloklara ayrılmıyor ama üretim zincirlerinin örgütlenme biçimi değişiyor.

Yapay zekâda trilyon dolarlık bahis

Peki yapay zekâ bileşenlerine yapılan ve yapılması planlanan trilyonlarca dolarlık yatırım karşılığında ne kadar gelir ve kâr bekleniyor? Yapay zekâ yatırımlarının bir balon olup olmadığı sorusu nihayetinde bu soruya bağlanıyor. Burada iki şeyi birbirinden ayırt etmek gerekiyor. Hisse ve şirket değerlemelerinin gelecekteki kâr beklentileriyle aşırı şişmesi anlamında bir finansal balon ile gelecekte kârlı biçimde kullanılamayacak kadar fazla sabit sermaye birikmesi aynı şey değil. Mevcut yapay zekâ patlamasında ise bu iki riskin birbirini besleyebileceği koşullar oluşuyor. Yapay zekânın arkasında son derece maddi bir altyapı var ve şirketler yarışta geride kalmamak için bu altyapıya yüz milyarlarca dolar yatırıyor. Fakat bütün şirketlerin aynı anda bu yarışa girmesi sonunda aşırı kapasiteye, sermayenin değersizleşmesine ve ödenemeyen borçlara yol açabilir. Kapitalizmin eski çelişkilerinden biri, bu kez yapay zekânın en yeni makinelerinde karşımıza çıkmakta.

Sermayenin tahammül sınırı: The Economist Acemoğlu’na karşı

Glass enclosure displaying colorful underground utility pipes beneath a busy city avenue

Marx 1852'de The Economist'i "finans aristokrasisinin Avrupa'daki yayın organı" diye tanımlamıştı. Bugün dergiyi finans ve teknoloji oligarşisinin dünya çapındaki önde gelen seslerinden biri olarak tarif edebiliriz. Geçen hafta The Economist, dünyanın en etkili ekonomistlerinden Acemoğlu'nu adeta itibarsızlaştırdı. Peki neden şimdi, tam da yeni kitabıyla işçiye pay isterken? Sermayenin tahammül sınırı neresi?